平陆运河何以成为改变国运的世纪工程

平陆运河何以成为改变国运的世纪工程

作者：陆典谷

2026年6月3日，随着马道枢纽和企石枢纽开始充水，平陆运河全线通水，全面进入有水调试阶段。这条全长134.2公里、总投资727亿元的世纪运河，计划于同年9月正式通航试运行。这是新中国成立以来第一条国家层面统筹的通江达海的运河工程。

纵观人类文明史，一条运河改变一个国家、一个区域命运的故事屡见不鲜。从秦始皇凿灵渠而统岭南，到伊利运河成就纽约、重塑美国，运河从来不只是交通工程，更是改写历史进程的战略杠杆。平陆运河，正是当代中国的这一杠杆。

一、灵渠：一条36.5公里的运河如何改变中国版图

公元前221年，秦始皇统一六国后，发兵50万进军岭南。然而秦军遭遇当地西瓯越人的激烈反抗，后勤粮饷供应困难，战争陷入胶着。关键时刻，监御史禄奉命开凿灵渠，连接湘江与漓水，打通长江流域与珠江流域。

灵渠虽然全长仅36.5公里，却彻底改变了战争的走向。军粮、武器通过这条水道源源不断运达岭南，秦军很快取得胜利，将岭南广大地区划分为桂林、南海、象三郡，并入秦帝国版图。灵渠不仅解决了军事后勤问题，更畅通了中原与岭南的移民通道，改变了岭南的民族结构和人口结构，促进了族际交流与融合。它拉近了两地空间上的交流距离，推动岭南与中原疆域的统一，奠定了中华民族共同体意识的政治、经济和文化基础。

一条36.5公里的运河，让岭南从化外之地变为中华版图的有机组成部分。这便是运河改变国运的第一次历史证明。

二、伊利运河：一条363英里水道如何重塑美国

19世纪初，美国刚独立不久，东海岸与中西部之间的货物运输依赖陆路，成本高昂。1817年，纽约州州长德威特·克林顿力推伊利运河计划，历经八年建设，1825年正式通航。

伊利运河的建成，使五大湖的水运与纽约港连通-。从伊利湖到纽约的货运费用降至原来的十分之一。1824年纽约港船只仅324艘，到1836年暴增至1241艘。纽约人口从1820年的12.37万猛增至1860年的108万，而同期费城仅从11.2万增至56.6万。曾经比费城和波士顿小得多的纽约，迅速崛起为全国最大的港口和城市，并最终成为世界级金融与贸易中心。

时至今日，包括伊利运河在内的纽约州运河系统仍支持着60亿美元的经济活动，创造2.6万个就业岗位，贡献7亿美元税收。一条运河让纽约“抢”到了发展权，也让美国的东西部经济真正连为一体。这便是运河改变国运的第二次历史证明。

三、平陆运河：破解千年“通江不达海”困局

回到中国西南。广西北部湾虽是距离西南地区最近的出海口，但长期以来，广西“通江不达海”——坐拥西江黄金水道，这条大动脉却只能一路向东，经珠三角出海。西南货物出口东南亚，不得不绕行数百公里经广州港出海。

平陆运河的横空出世，彻底改变了这一格局。运河北起广西南宁横州市平塘江口，经钦州市灵山县陆屋镇沿钦江进入北部湾，全长134.2公里，按内河Ⅰ级航道标准建设，可通航5000吨级船舶。它是国内通航等级最高的运河，也是世界通航等级最高的江海联通运河。

这条运河打通了西江与北部湾，形成“西江—平陆运河—北部湾港”江海联运主轴。此前，新加坡《联合早报》报道称，运河将使西南货物出海时缩短内河航程约560公里，运输成本降低约30%。马来西亚《星报》称，从中国西部内陆省份到新加坡的货物运输距离将缩短多达740公里。据测算，每年可节约运输费用约52亿元。综合物流成本预计降低18%到30%，集装箱运输单位物流成本可下降18%到22%。

从数据看，平陆运河的体量令人震撼：投资727亿元，土石方开挖总量相当于3个三峡工程；建设过程中创下世界阀门启闭速度最快的船闸、世界最大的内河省水船闸等多项世界纪录；估算到2035年，年通货量可达9550万吨。

四、西南出海新动脉：从“舍近求远”到“江海直达”

平陆运河的意义，首先在于它为西南地区劈出了一条最短、最便宜、最便捷的出海通道。

过去，广西的生鲜农产品绕道广州港出口东南亚，全程大概要半个月。经平陆运河出海，三天内就可到达东南亚市场。过去，西南货物出口不得不“舍近求远”绕道广东、上海。今后，从西南乃至西北经公路、铁路、水路接入西江水系后，经平陆运河出海，成为运距最短、最经济、最便捷的出海通道。

内河航运的成本优势极为突出：吨公里成本仅为公路的七分之一、铁路的三分之一。对于与东盟保持大规模中间品贸易的汽车、机械、新能源等产业来说，这是实打实的成本竞争力。运河通航后，南宁将从内陆首府变为江海枢纽，钦州作为运河入海口将成长为江海联运核心港城。绿色化工、海洋装备、金属新材料、新能源等千亿级产业集群正在加速集聚。

五、连接东盟：从“物理通道”到“战略枢纽”

平陆运河更深远的意义，在于它为中国与东盟的互联互通补齐了关键短板。

2025年，广西对东盟进出口总额达4292亿元，东盟连续26年稳居广西第一大贸易伙伴地位。中国和东盟互为第一大贸易伙伴。但物流通道的瓶颈始终存在。平陆运河通航后，将直接开辟西南地区通往东盟运距最短、最经济、最便捷的水运通道。

这一战略价值得到了东盟国家的高度关注。新加坡国务资政李显龙上个月考察广西，专门调研平陆运河及陆海贸易新通道建设。运河通航恰逢中国—东盟自贸区3.0版升级落地，二者形成相互赋能的“制度—设施”配套。自贸协定升级后，双方已有90%以上产品实现零关税，物流成本成为贸易利润的核心变量。平陆运河的大规模降本与提速，将使西南机电、汽车零部件、新能源装备等优势工业品出口更具竞争力，同时大幅降低东盟橡胶、棕榈油、水果等大宗商品的入境成本。

运河还将促进“东盟地区—北部湾经济区—成渝经济区—粤港澳大湾区”跨境跨区域产业链供应链的构建。重庆与新加坡的战略性互联互通项目、中国—马来西亚钦州产业园区等都有望迎来“运河经济带”大发展的窗口期。

六、世纪工程的时代回响

从灵渠到伊利运河，历史一再证明：一条人工水道足以改变一个国家的经济地理和战略格局。平陆运河正是这种历史逻辑在当代中国的延续与升华。

从区域看，它让广西真正成为江海联动、陆海统筹的开放前沿。从西南全局看，它为云贵川渝开辟了最近、最便宜、最便捷的出海通道。从国家战略看，它是西部陆海新通道的水运“主骨架”，深度衔接东盟市场。从安全维度看，它构建起南向能源、物资运输的新动脉，提升国家战略物资运输的稳定性。

平陆运河不是一条普通的水道。它是新中国治水兴邦雄心的集中彰显，是打通西部内陆拥抱海洋、融入全球市场的开放经脉。正如有专家所言，平陆运河的建成通航，不仅将深刻改变广西发展格局，也将对我国西南、中南地区乃至全国开放发展产生重要影响，为中国—东盟交通物流和经贸合作注入新的动力。

两千多年前，一条36.5公里的灵渠让岭南归入中华版图；两百年前，一条363英里的伊利运河成就了纽约的崛起；今天，一条134.2公里的平陆运河正在书写新的历史——它让西南的货物三天直达东南亚，让西部内陆省份拥有“最短距离、最低成本”的出海口，让中国与东盟的经贸网络更加致密。

一河通，则百业兴；一河通，则国运新。这，便是平陆运河作为“改变国运的世纪工程”的历史逻辑与现实答案。

Vì sao nói kênh đào Bình Lục là công trình thế kỷ thay đổi vận mệnh đất nước?

Ngày 3 tháng 6 năm 2026, khi âm thuyền Mã Đạo và Khí Thạch bắt đầu được cấp nước, kênh đào Bình Lục chính thức thông dòng, bước vào giai đoạn vận hành thử toàn tuyến với nước. Công trình dài 134,2 km, tổng vốn đầu tư 72,7 tỷ nhân dân tệ này dự kiến sẽ chính thức thông hành thử nghiệm vào tháng 9 cùng năm. Đây là tuyến kênh đào thông sông ra biển đầu tiên từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được quy hoạch ở tầm quốc gia.

Nhìn suốt chiều dài lịch sử nhân loại, chuyện một con kênh đào thay đổi vận mệnh của một quốc gia, một khu vực không phải là hiếm. Từ khi Tần Thủy Hoàng đào Linh Cừ mà thống nhất Lĩnh Nam, đến kênh đào Erie góp phần làm nên thành phố New York và tái định hình nước Mỹ, kênh đào chưa bao giờ chỉ đơn thuần là công trình giao thông, mà còn là đòn bẩy chiến lược viết lại tiến trình lịch sử. Kênh đào Bình Lục chính là đòn bẩy đó của Trung Quốc đương đại.

I. Linh Cừ – Một con kênh dài 36,5 km đã thay đổi bản đồ Trung Hoa như thế nào

Năm 221 TCN, sau khi thống nhất sáu nước, Tần Thủy Hoàng phát 50 vạn quân tiến đánh Lĩnh Nam. Thế nhưng quân Tần gặp phải sự kháng cự quyết liệt của người Tây Âu – Lạc Việt tại địa phương, hậu cần lương thực khó khăn, cuộc chiến rơi vào bế tắc. Trong thời khắc then chốt, quan giám sát Lộc được lệnh đào Linh Cừ, nối sông Tương với sông Ly, mở thông lưu vực Dương Tử và lưu vực Châu Giang.

Dù chỉ dài 36,5 km, Linh Cừ đã hoàn toàn thay đổi cục diện chiến tranh. Lương thực, vũ khí qua đường thủy này được vận chuyển liên tục đến Lĩnh Nam, quân Tần nhanh chóng giành chiến thắng, chia vùng đất mới thành ba quận Quế Lâm, Nam Hải, Tượng, sáp nhập vào bản đồ nhà Tần. Linh Cừ không chỉ giải quyết hậu cần quân sự mà còn mở thông tuyến di dân từ Trung Nguyên vào Lĩnh Nam, thay đổi cơ cấu dân tộc và nhân khẩu, thúc đẩy giao lưu và hòa hợp dân tộc. Nó rút ngắn khoảng cách địa lý giữa hai miền, thúc đẩy thống nhất lãnh thổ Lĩnh Nam với Trung Nguyên, đặt nền móng chính trị, kinh tế và văn hóa cho ý thức cộng đồng dân tộc Trung Hoa.

Một con kênh dài 36,5 km đã đưa Lĩnh Nam từ vùng đất hoang sơ trở thành bộ phận hữu cơ của lãnh thổ Trung Hoa. Đó là minh chứng lịch sử đầu tiên cho thấy kênh đào có thể thay đổi vận mệnh quốc gia.

II. Kênh đào Erie – Con kênh dài 363 dặm đã tái định hình nước Mỹ ra sao

Đầu thế kỷ XIX, nước Mỹ vừa giành độc lập, vận tải hàng hóa giữa vùng duyên hải phía Đông và miền Trung Tây chủ yếu dựa vào đường bộ, chi phí rất cao. Năm 1817, Thống đốc bang New York De Witt Clinton thúc đẩy kế hoạch xây kênh Erie, trải qua tám năm xây dựng, chính thức thông hành vào năm 1825.

Kênh Erie hoàn thành đã kết nối giao thông thủy giữa Ngũ Đại Hồ và cảng New York. Chi phí vận tải từ hồ Erie đến New York giảm còn một phần mười so với trước. Năm 1824, cảng New York chỉ có 324 tàu, đến năm 1836 đã tăng vọt lên 1.241 tàu. Dân số New York từ 123.700 người (1820) tăng lên 1.080.000 người (1860), trong khi cùng kỳ Philadelphia chỉ tăng từ 112.000 lên 566.000. Thành phố New York, vốn nhỏ hơn Philadelphia và Boston, nhanh chóng vươn lên thành cảng và đô thị lớn nhất cả nước, cuối cùng trở thành trung tâm tài chính và thương mại đẳng cấp thế giới.

Đến nay, hệ thống kênh đào bang New York bao gồm cả kênh Erie vẫn đóng góp vào hoạt động kinh tế trị giá 6 tỷ USD, tạo 26.000 việc làm và đóng góp 700 triệu USD tiền thuế. Một con kênh đã giúp New York “giành” được quyền phát triển, đồng thời kết nối kinh tế Đông – Tây nước Mỹ thành một khối thống nhất. Đó là minh chứng lịch sử thứ hai cho sức mạnh thay đổi vận mệnh của kênh đào.

III. Kênh đào Bình Lục – Giải pháp cho bài toán ngàn năm “có sông nhưng không ra biển”

Quay trở lại Tây Nam Trung Quốc. Vịnh Bắc Bộ tuy là cảng biển gần nhất với khu vực này, nhưng từ lâu, Quảng Tây lại rơi vào tình trạng “có sông nhưng không ra biển” – sở hữu hành lang thủy vàng Tây Giang, nhưng dòng chính lại chỉ chảy về phía Đông, đổ ra biển qua vùng đồng bằng Châu Giang. Hàng hóa Tây Nam muốn xuất sang Đông Nam Á buộc phải vòng qua Quảng Châu, mất thêm hàng trăm km.

Sự ra đời của kênh đào Bình Lục đã hoàn toàn thay đổi cục diện đó. Kênh bắt đầu từ cửa sông Bình Đường thuộc thành phố Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, chảy qua thị trấn Lục Ốc, thành phố Khâm Châu, theo sông Khâm Giang đổ ra vịnh Bắc Bộ, dài 134,2 km, được xây dựng theo tiêu chuẩn cấp I đường thủy nội địa, có khả năng thông hành tàu trọng tải 5.000 tấn. Đây là kênh đào có cấp thông hành cao nhất cả nước, đồng thời là kênh nối sông với biển có cấp thông hành cao nhất thế giới.

Kênh đào này mở thông Tây Giang với vịnh Bắc Bộ, hình thành trục vận tải chủ lực “Tây Giang – Bình Lục – cảng vịnh Bắc Bộ” kết hợp sông và biển. Trước đó, báo Lianhe Zaobao (Singapore) đưa tin rằng kênh đào sẽ rút ngắn hành trình đường thủy nội địa cho hàng hóa Tây Nam ra biển khoảng 560 km, giảm chi phí vận tải khoảng 30%. Báo The Star (Malaysia) cũng cho biết khoảng cách vận chuyển hàng hóa từ các tỉnh nội địa phía Tây Trung Quốc đến Singapore sẽ được rút ngắn tới 740 km. Theo tính toán, mỗi năm có thể tiết kiệm chi phí vận tải khoảng 5,2 tỷ nhân dân tệ. Tổng chi phí logistics dự kiến giảm từ 18% đến 30%, chi phí vận tải container đơn vị có thể giảm 18% – 22%.

Nhìn vào các con số, quy mô của kênh Bình Lục thực sự ấn tượng: vốn đầu tư 72,7 tỷ nhân dân tệ, khối lượng đất đá đào đắp tương đương ba công trình Tam Hiếp; trong quá trình xây dựng đã lập nhiều kỷ lục thế giới như âm thuyền có tốc độ đóng mở van nhanh nhất, âm thuyền tiết kiệm nước lớn nhất thế giới... Dự kiến đến năm 2035, sản lượng hàng hóa thông qua hàng năm có thể đạt 95,5 triệu tấn.

IV. Động mạch xuất biển mới cho Tây Nam – Từ “đi vòng” đến “thông thẳng”

Ý nghĩa trước hết của kênh Bình Lục là mang đến cho khu vực Tây Nam một đường ra biển ngắn nhất, rẻ nhất và tiện lợi nhất.

Trước đây, nông sản tươi sống của Quảng Tây xuất khẩu sang Đông Nam Á phải vòng qua cảng Quảng Châu, cả hành trình mất khoảng nửa tháng. Qua kênh Bình Lục, chỉ cần ba ngày là có thể đến thị trường Đông Nam Á. Trước kia, hàng hóa Tây Nam xuất khẩu phải “chọn đường xa bỏ đường gần” qua Quảng Đông hay Thượng Hải. Giờ đây, hàng hóa từ Tây Nam, thậm chí Tây Bắc, qua đường bộ, đường sắt hoặc đường thủy nối vào hệ thống Tây Giang, rồi qua kênh Bình Lục ra biển, trở thành hành trình xuất biển ngắn nhất, kinh tế nhất và tiện lợi nhất.

Lợi thế chi phí của vận tải đường thủy nội địa vô cùng rõ rệt: chi phí mỗi tấn-km chỉ bằng 1/7 đường bộ và 1/3 đường sắt. Đối với các ngành sản xuất có trao đổi hàng hóa trung gian quy mô lớn với ASEAN như ô tô, cơ khí, năng lượng mới… đây thực sự là lợi thế cạnh tranh về chi phí. Sau khi kênh thông hành, Nam Ninh sẽ từ thủ phủ nội địa chuyển thành đầu mối sông – biển; Khâm Châu, với vị trí cửa sông ra biển, sẽ trở thành thành phố cảng trung chuyển trọng yếu. Các cụm công nghiệp nghìn tỷ như hóa chất xanh, thiết bị biển, kim loại mới, năng lượng mới đang tập trung và hình thành ngày càng nhanh.

V. Kết nối ASEAN – Từ “hành lang cứng” đến “đầu mối chiến lược”

Ý nghĩa sâu xa hơn của kênh Bình Lục nằm ở chỗ nó bù đắp mắt xích then chốt cho kết nối giữa Trung Quốc và ASEAN.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Quảng Tây với ASEAN đạt 429,2 tỷ nhân dân tệ, ASEAN giữ vững vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Quảng Tây trong 26 năm liên tiếp. Trung Quốc và ASEAN hiện là đối tác thương mại lớn nhất của nhau. Tuy nhiên, nút thắt về hành lang vận tải vẫn tồn tại. Sau khi kênh Bình Lục thông hành, tuyến vận tải thủy ngắn nhất, rẻ nhất và tiện lợi nhất từ Tây Nam đến ASEAN sẽ chính thức được mở ra.

Giá trị chiến lược này đã thu hút sự quan tâm cao độ từ các nước ASEAN. Mới đây, Quốc vụ tư chính Singapore Lý Hiển Long đã đến thăm Quảng Tây, tìm hiểu về kênh Bình Lục và sự phát triển của hành lang thương mại mới. Việc thông hành kênh đào diễn ra đúng vào giai đoạn nâng cấp phiên bản 3.0 của Khu vực Mậu dịch Tự do Trung Quốc – ASEAN, cả hai tạo thành cặp song hành bổ trợ giữa “thể chế” và “cơ sở hạ tầng”. Sau khi Hiệp định thương mại tự do được nâng cấp, hơn 90% sản phẩm giữa hai bên đã được miễn thuế, khiến chi phí logistics trở thành biến số quyết định lợi nhuận thương mại. Khả năng giảm chi phí và tăng tốc độ vận chuyển quy mô lớn của kênh Bình Lục sẽ giúp hàng xuất khẩu công nghiệp mũi nhọn của Tây Nam như cơ điện, linh kiện ô tô, thiết bị năng lượng mới trở nên cạnh tranh hơn, đồng thời giảm đáng kể chi phí nhập khẩu các mặt hàng từ ASEAN như cao su, dầu cọ, trái cây nhiệt đới.

Kênh đào còn thúc đẩy xây dựng chuỗi cung ứng và sản xuất xuyên biên giới, liên kết vùng giữa ASEAN, Vùng kinh tế Vịnh Bắc Bộ, Vùng kinh tế Thành Đô – Trùng Khánh và Vùng đô thị Vịnh Quảng Đông – Hồng Kông – Ma Cao. Các dự án hợp tác chiến lược như Dự án Kết nối Chiến lược Trung – Singapore giữa Trùng Khánh và Singapore, Khu công nghiệp Trung – Quảng Tây tại Khâm Châu đều có thể tận dụng cơ hội phát triển từ “vành đai kinh tế kênh đào”.

VI. Vang vọng thời đại của công trình thế kỷ

Từ Linh Cừ đến kênh Erie, lịch sử đã nhiều lần chứng minh: một tuyến đường thủy chiến lược có đủ sức thay đổi bản đồ kinh tế và cục diện chiến lược của một quốc gia. Kênh Bình Lục chính là sự kế thừa và phát triển logic lịch sử đó trong bối cảnh Trung Quốc đương đại.

Xét trên phạm vi khu vực, nó giúp Quảng Tây thực sự trở thành cửa ngõ mở cửa kết nối sông – biển, đất liền – biển. Xét trên cục diện toàn vùng Tây Nam, nó mở ra lối ra biển gần nhất, rẻ nhất, tiện lợi nhất cho các tỉnh Vân Nam, Quý Châu, Tứ Xuyên, Trùng Khánh. Xét trên tầm chiến lược quốc gia, nó là xương sống đường thủy của hành lang thương mại mới phía Tây, kết nối sâu sắc với thị trường ASEAN. Xét trên góc độ an ninh, nó xây dựng trục vận tải mới hướng Nam cho năng lượng và vật tư, nâng cao tính ổn định cho vận tải chiến lược quốc gia.

Kênh Bình Lục không phải là một con kênh thông thường. Nó là biểu tượng tập trung cho khát vọng trị thủy và hưng quốc của Trung Hoa mới, là mạch máu mở cửa giúp vùng nội địa phía Tây vươn ra biển, hòa nhập thị trường toàn cầu. Như các chuyên gia nhận định, khi kênh Bình Lục được thông hành và đi vào vận hành, không chỉ làm thay đổi sâu sắc cục diện phát triển của Quảng Tây, mà còn tác động quan trọng đến công cuộc phát triển mở cửa của cả khu vực Tây Nam, Trung Nam và toàn quốc, đồng thời tiếp thêm động lực mới cho giao thông vận tải, logistics và hợp tác kinh tế – thương mại Trung Quốc – ASEAN.

Hơn hai nghìn năm trước, một con kênh dài 36,5 km – Linh Cừ – đã đưa Lĩnh Nam vào bản đồ Trung Hoa. Hai trăm năm trước, một con kênh dài 363 dặm – Erie – đã làm nên thành phố New York huy hoàng. Hôm nay, một con kênh dài 134,2 km – Bình Lục – đang viết tiếp trang sử mới: để hàng hóa Tây Nam chỉ mất ba ngày đến Đông Nam Á, để các tỉnh nội địa phía Tây có “cảng biển gần nhất, chi phí thấp nhất”, để mạng lưới kinh tế – thương mại Trung Quốc – ASEAN thêm phần chặt chẽ.

Một con kênh thông suốt, trăm nghề hưng thịnh; một con kênh thông suốt, vận mệnh đất nước đổi mới. Đó chính là logic lịch sử và câu trả lời thực tiễn cho việc xem kênh đào Bình Lục là “công trình thế kỷ thay đổi vận mệnh quốc gia”.